I. VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP
Vấn đề cần giải quyết: Rào cản trong tiếp cận giáo dục và tri thức
Quyền được học tập và tiếp cận tri thức là quyền của mọi người. Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 khẳng định quyền được giáo dục; Hiến pháp Việt Nam năm 2013 cũng ghi nhận quyền học tập của công dân.
Sự phát triển của công nghệ đã mở ra nhiều cách thức mới để con người tiếp cận thông tin và học tập. Người khiếm thị có thể sử dụng các công cụ và phương thức như trình đọc màn hình, tài liệu số có khả năng tiếp cận và sách nói để đọc, học tập và kết nối với thông tin.
Tuy nhiên, không phải mọi cuốn sách, tài liệu hay nền tảng đều được cung cấp dưới hình thức mà người khiếm thị có thể tiếp cận thuận tiện. Khi tài liệu chưa phù hợp hoặc chưa tương thích với công nghệ hỗ trợ, rào cản nằm ở khả năng tiếp cận thông tin, không phải ở khả năng học tập của người đọc.
Tại thời điểm Open Road được xây dựng, dẫn số liệu năm 2014 từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, theo đó Việt Nam có khoảng 300.000 người khiếm thị. Đồng thời, người khiếm thị có khả năng tiếp cận giáo dục chính quy và không chính quy còn hạn chế.
Từ thực tế đó, Open Road đặt ra một câu hỏi:
“Làm thế nào để tạo thêm những cách thức giúp người khiếm thị tiếp cận sách, tài liệu học tập và thông tin thuận tiện hơn?”
Giải pháp của Open Road: Mở rộng khả năng tiếp cận sách bằng âm thanh
Open Road không xem sách nói là giải pháp duy nhất cho khả năng tiếp cận. Đây là một trong những hình thức dự án lựa chọn để mở rộng cách người dùng có thể tiếp cận nội dung.
Open Road được phát triển như một thư viện sách nói trực tuyến, tạo thêm một lựa chọn để người khiếm thị tiếp cận sách và tài liệu thông qua âm thanh. Người dùng được định hướng có thể nghe nội dung trực tuyến hoặc ngoại tuyến trên các thiết bị phù hợp.
Để chủ động xây dựng nguồn tài liệu lâu dài, dự án dự kiến thiết lập một phòng thu phục vụ việc sản xuất sách nói và phát triển thư viện theo nhiều nhóm nội dung.
Sách tiếng Việt
Thư viện bao gồm sách và tài liệu giáo dục, tiểu thuyết và truyện ngắn, giúp mở rộng lựa chọn nội dung cho người sử dụng.
Kỹ năng trong đời sống
Open Road phát triển các tài liệu về định hướng và di chuyển, an toàn tại nhà, kỹ năng nấu ăn và những nội dung có thể ứng dụng trong đời sống hằng ngày.
Học tiếng Anh
Nội dung được xây dựng ở nhiều cấp độ, bao gồm tài liệu tự học song ngữ, tiểu thuyết, truyện ngắn và tin tức.
Công nghệ thông tin
Các tài liệu công nghệ hướng tới việc hỗ trợ người dùng phát triển kỹ năng số và sử dụng công nghệ trong học tập, công việc và đời sống. Người nhận sẽ không chỉ tiếp cận nội dung mà còn có thể tạo ra nội dung”
“Sách của tôi - Câu chuyện của tôi”: Từ người đọc đến người chia sẻ
Thông qua hoạt động “Sách của tôi – Câu chuyện của tôi”, người tham gia có thể chia sẻ về những cuốn sách có ý nghĩa với mình, những điều họ học được và trải nghiệm cá nhân gắn với việc đọc.
Đó cũng là một phần trong cách Open Road nhìn nhận người sử dụng không chỉ là người tiếp cận tri thức, mà còn là người sở hữu trải nghiệm, góc nhìn và kiến thức có thể đóng góp trở lại cho cộng đồng.
Những thay đổi Open Road hướng tới
3.1. Mở rộng nguồn tài liệu cho học sinh khiếm thị
Open Road dự kiến trước hết tiếp cận 1.249 học sinh khiếm thị từ lớp 1 đến lớp 12 tại các trường ở Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Dương, Hải Phòng và Cần Thơ.
3.2. Đưa tài liệu đến nhiều người hơn
Thông qua mạng lưới các Hội Người mù địa phương với 72.697 hội viên (theo báo cáo của Hội Người mù Việt Nam, đến năm 2025) của Hội Người mù Việt Nam là nhóm thứ hai, Open Road hướng tới việc đưa sách nói và tài liệu đến với người dùng tại nhiều địa phương, bao gồm những người chưa thuận tiện tiếp cận trực tiếp thư viện trực tuyến.
3.3. Chia sẻ kỹ năng để công nghệ trở nên dễ tiếp cận hơn
Open Road dự kiến tổ chức ba hội nghị khu vực tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, với các nội dung về sử dụng trình đọc màn hình, sử dụng Internet, quyền của người khuyết tật và cách sử dụng thư viện.
Các hoạt động này tạo thêm không gian để người khiếm thị, trường học, các Hội Người mù, tình nguyện viên và các bên liên quan chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về khả năng tiếp cận thông tin.
Ý nghĩa “Open Road” hướng đến không phải tạo ra một con đường đưa người khiếm thị “bước ra khỏi bóng tối”, mà là thêm những con đường để tri thức có thể đến với nhiều người hơn.
II. NHỮNG NGƯỜI CÙNG XÂY DỰNG OPEN ROAD
Open Road được xây dựng trước hết cho người khiếm thị có nhu cầu tiếp cận sách và tài liệu ở định dạng phù hợp. Đồng thời, dự án kết nối nhiều nhóm cùng tham gia vào quá trình phát triển, sử dụng và lan tỏa nguồn tài liệu.
Dự án được xây dựng thông qua sự tham gia của trường học, Hội Người mù, chuyên gia, tình nguyện viên và cộng đồng người sử dụng.
Trường Nguyễn Đình Chiểu tại Hà Nội
VAF đã hợp tác với Trường Nguyễn Đình Chiểu từ năm 2011 trong các hoạt động giảng dạy tiếng Anh và xây dựng tài liệu giáo dục cho học sinh khiếm thị.
Ngôi trường này cũng là địa điểm thực hiện dự án Giáo dục Hòa nhập - một trong những dự án đạt giải thưởng "Seeds for the Future" (Hạt giống cho Tương lai) của YSEALI.
Trong Open Road, nhà trường hỗ trợ không gian gồm một văn phòng và một phòng rộng 29 m² để thiết lập phòng thu sách nói.
Hội Người mù Việt Nam
Hội Người mù Việt Nam tham gia với vai trò kết nối dự án với cộng đồng người sử dụng, đồng thời đóng góp vào quá trình phát triển Open Road thông qua việc:
Tư vấn danh mục sách và nội dung;
Góp ý về tài liệu kỹ năng và Disaster Risk Reduction;
Phối hợp tổ chức các hội nghị;
Hỗ trợ phân phối sách nói tới những người chưa thuận tiện sử dụng thư viện trực tuyến;
Tham gia đánh giá và phản hồi nhằm cải thiện chất lượng nội dung cũng như hoạt động của dự án.
Sự tham gia này có ý nghĩa quan trọng: người sử dụng và các tổ chức đại diện không chỉ xuất hiện ở cuối quá trình để nhận một giải pháp đã hoàn thiện, mà tham gia vào việc định hình và cải thiện chính giải pháp đó.
Các trường học và Hội Người mù địa phương
Các trường dành cho học sinh khiếm thị tại Hải Phòng, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh tham gia giới thiệu Open Road và chia sẻ cách sử dụng thư viện.
Các Hội Người mù tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức các hoạt động khu vực và kết nối người tham gia tại địa phương.
Chuyên gia và tình nguyện viên
Nhà soạn nhạc Văn Phong, giám đốc một phòng thu âm, tham gia với vai trò cố vấn kỹ thuật và hướng dẫn tình nguyện viên về kỹ thuật thu âm, góp phần xây dựng năng lực sản xuất sách nói cho dự án.
Và các tình nguyện viên là cựu học sinh và những người sáng mắt tham gia vào Open Road: tìm hiểu và thấu hiểu về sự đa dạng của xã hội.
III. Nguồn sách
Tổng ngân sách của dự án là: 41.748,16 USD
